Pular para o conteúdo

vasa recta

Fisiologia renal / AnatomiaRenalUrinárioCardiovascular (microcirculação renal)

Resumo

Os vasa recta são capilares peritubulares longos e retos que se originam das arteríolas eferentes dos néfrons justamedulares e correm paralelos às alças de Henle na medula renal. Atuam como trocadores em contracorrente, removendo a água e os solutos reabsorvidos e preservando o gradiente osmótico medular necessário para concentrar a urina.

Detalhes

**Anatomia** - Originam-se das arteríolas eferentes dos néfrons justamedulares (alças de Henle longas). As arteríolas eferentes dos néfrons corticais, em vez disso, alimentam a rede de capilares peritubulares no córtex. - Têm formato de grampo: os vasa recta descendentes (arteriais) e os vasa recta ascendentes (venosos) correm ao lado da alça de Henle e do ducto coletor. - Os vasa recta ascendentes drenam para as veias arqueadas e interlobulares e, depois, para a veia renal. - O ramo descendente é revestido por endotélio contínuo, com transportadores de ureia UT-B e aquaporina-1. O ramo ascendente é fenestrado, o que favorece a captação de água e solutos.

**Fisiologia: troca em contracorrente** - O interstício medular é hiperosmolar, chegando a ~1200 mOsm/L na ponta da papila. Esse gradiente é construído pelo multiplicador de contracorrente (alça de Henle: NKCC2 no ramo ascendente espesso, além da reciclagem de ureia no ducto coletor medular interno via UT-A1/A3 sob ação do ADH). - Vasa recta descendentes: o sangue torna-se progressivamente hiperosmolar à medida que a água sai e os solutos (NaCl, ureia) entram. - Vasa recta ascendentes: o processo se inverte. A água entra e os solutos saem, de modo que o sangue sai apenas um pouco mais concentrado do que entrou. - Efeito final: os vasa recta removem a água e os solutos reabsorvidos da alça e do ducto coletor *sem dissipar o gradiente*. São um trocador passivo em contracorrente, não um multiplicador.

**Importância clínica** - **Washout medular:** O aumento do fluxo sanguíneo medular (p. ex., com vasodilatadores, diurese osmótica ou estados de volume elevado) dissipa o gradiente e prejudica a concentração da urina. Os diuréticos de alça também reduzem o gradiente ao inibir o NKCC2. - **Necrose papilar:** A medula tem baixa PO2 devido à troca de oxigênio em contracorrente e à alta demanda metabólica do ramo ascendente espesso. Isso a torna propensa a lesão isquêmica. Os fatores de risco são anemia falciforme ou traço falciforme, nefropatia por analgésicos (AINEs), diabetes, pielonefrite e obstrução (mnemônico: "SAAD" – Sickle cell, Analgesics, Alcohol, Diabetes). Apresenta-se com hematúria, dor no flanco e papilas descamadas. - **NTA:** A medula externa é vulnerável à lesão hipóxica (segmento S3 reto do túbulo proximal e ramo ascendente espesso medular) por causa dessa baixa tensão de oxigênio. - **ADH e os vasa recta:** O ADH (via V2) aumenta a permeabilidade à ureia e, em alguns contextos, reduz o fluxo sanguíneo medular, ajudando a manter o gradiente. As prostaglandinas aumentam o fluxo sanguíneo medular, de modo que os AINEs podem aumentar a capacidade de concentração, mas com risco de isquemia.

**Pontos de alto rendimento** - Vasa recta = capilares peritubulares dos néfrons justamedulares. - Função: preservar o gradiente osmótico medular (troca em contracorrente). - O "multiplicador" é a alça de Henle. O "trocador" são os vasa recta. - O fluxo sanguíneo lento e baixo (~5% do fluxo sanguíneo renal para a medula) ajuda a manter o gradiente.

Fontes

  • First Aid for the USMLE Step 1 – Renal: Anatomy and Physiology
  • Costanzo Physiology – Renal Physiology: Urine Concentration and Dilution
  • Boron & Boulpaep, Medical Physiology – Urine Concentration and Dilution
  • Guyton and Hall Textbook of Medical Physiology – Urine Concentration and Dilution
  • Pathoma – Renal Pathology (papillary necrosis, ATN)

Material de estudo, não aconselhamento médico. Encontrou um erro? Use “Reportar” no complemento ou fale conosco.

vasa recta: glossário médico | Medusa